Kilkadziesiąt metrów od głównej drogi w Ciężkowicach zaczyna się zupełnie inny świat. Piaskowcowe skały wyrastają z ziemi jak postacie z baśni – jedna przypomina wiedźmę z ostrym nosem, inna wygląda jak ratusz, jeszcze inna jak baszta obronna. Rezerwat Skamieniałe Miasto to około 15 hektarów lasu, przez który wije się szlak między dziesiątkami nazwanych formacji skalnych. To miejsce, gdzie geologia spotyka się z legendami, a spacer zamienia się w poszukiwanie kolejnych kamiennych postaci.
Nie trzeba być specjalistą od skał, żeby docenić to miejsce. Wystarczy trochę wyobraźni.
- unikalne formacje skalne
- mity i legendy
- piękne szlaki spacerowe
- bogata historia geologiczna
- magiczna atmosfera lasu
Skalne miasto które powstało na dnie morza
Historia tych formacji sięga kilkudziesięciu milionów lat wstecz, kiedy obecna Małopolska była dnem morza. Osady opadały na dno nierównomiernie – gdzieniegdzie tworzyły bardziej zwarte skupiska, otoczone luźniejszym materiałem. Ruchy górotwórcze wyniosły to wszystko na powierzchnię, a potem przez miliony lat wiatr i woda robiły swoje. Usuwały słabiej związane cząstki, odsłaniając twardsze partie piaskowca. I tak powstały te charakterystyczne kształty, które dziś zwiedzamy.
Co ciekawe, proces erozji wciąż trwa. Za kilka tysięcy lat skałki będą wyglądać inaczej niż teraz.
Dawniej teren pełnił funkcję pastwiska, a kamienne formy sterczały samotnie pośród traw. Dopiero później teren zarósł lasem, co nadało mu obecny, nieco tajemniczy charakter. W połowie XX wieku obszar objęto ochroną jako rezerwat przyrody nieożywionej.
Co zobaczyć w Skamieniałym Mieście
Szlak zaczyna się przy skałce Grunwald – największej formacji w rezerwacie, sięgającej 17 metrów wysokości. Kiedyś nazywano ją Piekłem, ale w 1910 roku, w pięćsetną rocznicę bitwy, nadano jej nową nazwę. Ignacy Jan Paderewski ufundował nawet pamiątkową tablicę, którą wmurowano w skałę. Wybór nazwy nie był przypadkowy – w bitwie pod Grunwaldem uczestniczyło sześciu mieszczan z Ciężkowic.
Legenda głosi, że raz w roku w skale Grunwald (dawniej Piekło) otwiera się szczelina ukazująca ogromne skarby. Ktokolwiek jednak przekroczy próg po bogactwa, zostaje pochłonięty na wieki – skała zamyka się i już nie wypuszcza chciwca. Do tej pory nikt nie wrócił z jej wnętrza.
Dalej szlak prowadzi przez las do kolejnych formacji. Są Piramidy – nie tak wysokie jak te egipskie, bo ledwo 5 metrów, ale swoje. Jest Pustelnia, gdzie według podań mieszkał eremita, jedyny ocalały z zagłady kamiennego miasta. Baszta Paderewskiego z tablicą upamiętniającą 125. rocznicę urodzin kompozytora. Skała Cyganka, której nikt nie potrafi rozszyfrować. Grzybek, który faktycznie przypomina grzyba.
Najbardziej rozpoznawalna jest pewnie Czarownica – skałka z ostrym nosem i spiczastym podbródkiem, która naprawdę wygląda jak profil wiedźmy. Tuż obok stoi Ratusz. Te dwie formacje można zobaczyć z mostku nad drogą, stanowią coś w rodzaju wizytówki całego rezerwatu.
Skałka z Krzyżem to ostatni punkt na szlaku przez rezerwat. Wiąże się z nią mroczna legenda o proboszczu, który miał problemy z nałogami i przegrał w karty z diabłem. Podobno na tej skale stał niegdyś kościół.
Legendy o skamieniałych mieszkańcach
Większość formacji ma swoje nazwy i historie. Część z nich wyjaśnia powstanie całego „miasta” – według jednej z legend mieszkańcy zostali zamienieni w kamień za swoją chciwość i rozwiązłość. Kara przyszła nagle i bezwzględnie.
Podobno tylko jeden człowiek ocalał – eremita, który schronił się w skale zwanej dziś Pustelnią. To oczywiście tylko baśń, ale podczas spaceru między skałkami łatwo dać się ponieść wyobraźni. Zwłaszcza gdy światło pada pod odpowiednim kątem i kamienie rzucają długie cienie.
Piaskowce ciężkowickie to specyficzna odmiana skał, charakterystyczna dla tego regionu. Powstały z osadów morskich i zawierają skamieniałości świadczące o prehistorycznym życiu w dawnym morzu.
Dla kogo jest ta wycieczka
Rezerwat świetnie sprawdza się jako cel wyprawy z dziećmi. Szlak nie jest wymagający, ale daje mnóstwo możliwości do zabawy – przeciskanie się między skałami, wdrapywanie na niższe formacje, szukanie kolejnych nazwanych kamieni. Każda skałka ma wydeptaną ścieżkę i tabliczkę z nazwą, więc trudno się zgubić.
Dla dorosłych to przyjemna, niezbyt męcząca przechadzka lasem z elementami geologicznej edukacji i folklorystycznych opowieści. Miłośnicy fotografii znajdą tu sporo ciekawych ujęć, zwłaszcza w odpowiednim świetle.
Trasa nadaje się też na wieczorne zwiedzanie z latarkami – wtedy skałki nabierają jeszcze bardziej tajemniczego charakteru, choć oczywiście trzeba zachować ostrożność na nierównym terenie.
Ile czasu potrzeba i jak się poruszać
Główny szlak przez rezerwat to niebieski szlak turystyczny. W jedną stronę zajmuje około godziny spokojnego marszu, powrót pół godziny. Można też wrócić alternatywną trasą oznaczoną symbolem nietoperza, która prowadzi przez mostek nad drogą – stamtąd najlepszy widok na Czarownicę i Ratusz.
Warto zarezerwować sobie przynajmniej dwie godziny, żeby móc spokojnie pooglądać skały, poczytać legendy na tabliczkach i zrobić kilka zdjęć. Z dziećmi lepiej liczyć na trzy godziny – maluchy mają tendencję do znikania w szczelinach i spontanicznego wspinania się na każdy dostępny kamień.
Szlak kończy się przy Skałce z Krzyżem, ale można go przedłużyć i dojść dalej w stronę wodospadu. To już jednak wycieczka na pół dnia.
Praktyczne informacje przed wizytą
Wejście do rezerwatu znajduje się około pół kilometra na południe od centrum Ciężkowic, przy drodze z Tarnowa do Gorlic i Krynicy. Przy bramie wjazdowej jest parking – to dobry punkt startowy. Symboliczna brama i skałka Grunwald wyraźnie oznaczają początek szlaku.
Wstęp do rezerwatu jest bezpłatny i dostępny cały rok. Nie ma godzin otwarcia – to teren otwarty, można przyjść o każdej porze. Oczywiście najlepiej w dzień, kiedy widać wszystkie detale skał.
Można zwiedzać samodzielnie, korzystając z tablic informacyjnych przy poszczególnych formacjach, albo wynająć przewodnika, który opowie szczegółowo wszystkie legendy i wyjaśni geologię miejsca. Przewodnicy są dostępni przez lokalne biura turystyczne w Ciężkowicach – koszt zależy od wielkości grupy, zazwyczaj około 100-150 zł za grupę.
Teren jest nierówny, miejscami strome podejścia i zejścia, dużo korzeni i kamieni. Wygodne buty to podstawa. Po deszczu może być ślisko. Latem warto zabrać wodę – w rezerwacie nie ma punktów z napojami.
Dojazd samochodem jest najprostszy – Ciężkowice leżą przy drodze wojewódzkiej 977. Z Tarnowa to około 30 km, z Nowego Sącza podobnie. Parking przy rezerwacie jest bezpłatny, choć w weekendy i święta bywa zapchany – wtedy trzeba szukać miejsca przy drodze.